Maltusun iddiaları elmi məlumatlara əsaslanmır — Maltusdan Darvinə mərhəmətsizliyin tarixi

Oxu müddəti: ~4 dəq.

Maltusun nəzəriyyəsi bütün yanlışlıqlarına baxmayaraq, dövrün şərtlərində bəzi çevrələr tərəfindən qəbul edilmişdir. Və sonrakı əsri təsiri altına alan bəzi azğın ideologiya və cərəyanlara da əsas təşkil etmişdir. Bununla yanaşı, heç bir elmi dəlilə əsaslanmır və ziddiyyətlərlə doludur. Bunlardan bəziləri belədir:

Maltus kitabını yazdığı dövrlərdə əlində əhalinin artımı ilə əlaqədar istifadə edəcəyi heç bir məlumat yox idi. Çünki İngiltərədəki ilk milli siyahıyaalma işi 1801-ci ildə, yəni Maltus təcrübəsini yazdıqdan 3 il sonra aparılmışdı. Bundan başqa, Maltus 1801-ci ildə aparılan siyahıyaalmadan istifadə edə bilməzdi, çünki əhalinin artım nisbətini hesablamaq üçün əvvəlki illərə aid əhali sayına da ehtiyac var idi. Dolayısilə, əhalinin artım nisbətini təyin edə biləcəyi etibarlı statistikaya sahib deyildi. İddialarını tamamilə fərziyyələrə əsaslandırmışdı.
Maltus yemək qaynaqlarının artım sürətini hesablamaq üçün müəyyən məlumatlara da sahib deyildi. Nə qədər ərazinin əkildiyini, nə qədərindən hansı miqdarda məhsul götürüldüyünü hesablayacağı üsul o dövrdə yox idi. Bu mövzuda yalnız təxminlər etmişdi.
Maltusun qarşıya qoyduğu qayda öz içində ziddiyyətli idi. Maltus əhalinin həndəsi olaraq artdığını qarşıya qoymuşdu. O zaman heyvan və bitkilər də həndəsi olaraq artırdı ki, bilindiyi kimi, hər ikisi də insan həyatı üçün əsas təşkil edirlər. Praktikada nə insanlar, nə heyvanlar, nə də bitkilər həndəsi şəkildə çoxalmazlar. Artım nisbəti ətraf şərtlərə görə dəyişir. İnsan daxil olmaqla, bütün ekoloji sistem son dərəcə balanslı uyğunlaşma içindədir. Təbiətdəki nizam Maltus və Darvinin iddia etdiyi kimi, “ye və ya yem ol” şəklində yekunlaşdırılan, sözdə həyat mübarizəsi iddiasından son dərəcə uzaqdır.

Qısası, Maltusun ortaya atdığı iddialar heç bir elmi dəlilə əsaslanmır, tam əksinə, səhvləri və məntiqsizlikləri isbat edilmişdir. Darvin isə təkamül nəzəriyyəsini Maltusun yalnız bəzi fərziyyələrə əsaslanan, xəyali iddiaları üzərinə qurmuşdur.

“Həyat mübarizədir” iddiası doğru deyil

Maltusa və Darvinə olan bağlılıqlarına görə bəzi darvinistlər “həyat mübarizədir” fikrini ən üst təbəqələrə qədər yaydılar. Bir qismi yalnız heyvanların deyil, daxili orqanlardan molekullara qədər bütün varlıqların rəqabətdə olduqlarını iddia etdi. Məsələn, T.H.Haksli hər orqanizmin molekullarının bir-biri ilə rəqabətdə olduğunu irəli sürdü. Alman embrioloq Vilhelm Ru isə orqanların qida üçün bir-biriləri ilə mübarizə etdiklərini, böyrəklərin ciyərlərə, ürəyin beyinə qarşı döyüşdüyünü iddia etdi.¹

20-ci əsrdə biologiya sahəsində əldə edilən kəşflər isə təbiətdə belə bir həyat mübarizəsi olmadığını göstərir. Bu gün biologiyada əsas olaraq orqanizm daxilindəki rəqabətdən deyil, əməkdaşlıqdan bəhs olunur. Məsələn, bioloq Lüis Tomas “Lives of Cells” (Hüceyrələrin həyatı) adlı kitabında belə yazır:

Bildiyimiz qədər canlı varlıqlar arasındakı birliklərin bir çoxu əslində kömək məqsədi daşıyan, müəyyən dərəcəyə qədər simbiotikdir (ortaq həyat). Adətən düşmənləri ilə qarşılaşdıqlarında birbirilərinə siqnallar və xəbərdarlıqlar yolladıqları, bərabər hərəkət etdikləri bir əlaqə…²

“Darwin Retried: An Appeal to Reason” kitabının müəllifi Norman Makbet isə Maltus və Darvinin səhv etdiklərini və təbiətdə var gücü ilə gedən mübarizə olmadığını belə açıqlayır:

Darvin bioloq olmaqdan çox (qəddar) sosioloq olan Maltusdan bu fikri götürdü. Bu fikir bitkilərə və heyvanlara sevgi dolu dərin düşüncə olaraq ortaya çıxmadı. Bu tip bir düşüncə hər üzvü varlığın həndəsi nisbətlə çoxalmaq üçün cəhd etdiyini ya da surü halında bir mübarizənin var olduğunu göstərməz…³

Təkamülçü Piter Kropotkin də heyvanların arasındakı həmrəylikdən bəhs edən “Mutual Aid: A Factor in Evolution” (Qarşılıqlı yardım: Təkamül faktoru) adlı kitabında Darvin və tərəfdarlarının etdikləri səhvi belə dilə gətirir:

Darvin və onun yolunu izləyənlər təbiəti canlıların daim birbiriləri ilə mübarizə apardıqları bir yer kimi tanıtdırdılar. Haksliyə görə, heyvanlar aləmi qladiatorların şousuna bənzəyirdi. Heyvanlar birbiriləri ilə vuruşur, ən sürətli və ən hiyləgər olan ertəsi gün vuruşa bilmək üçün həyatda qalırdı. Lakin ilk baxışda Hakslinin təbiətə baxışının elmi olmadığı anlaşılır.⁴

“Elm və Texnika” jurnalında dərc olunan bir məqalədə isə təbiətin mübarizə yeri olduğu iddiasındakı yanlış belə etiraf edilir:

Problem, canlıların niyə bir-birilərinə kömək etdikləridir. Darvinin nəzəriyyəsinə görə hər canlı öz varlığını davam etdirmək və törəyə bilmək üçün mübarizə aparır. Başqalarına kömək etmək, o canlının sağ qalma ehtimalını azaldacağına görə, uzun müddət təkamüldə bu davranışın yox olması lazım idi. Halbuki, canlıların fədakar ola biləcəkləri müşahidə edilmişdir.⁵

Bütün bu məlumatlar bir daha göstərir ki, Darvinin primitiv elmi şəraiti nəticəsində ərsəyə gətirdiyi nəzəriyyəsi bir çox səhv və yanılmalarla doludur. Elmin demək olar ki, hər sahəsində baş verən bir çox irəliləyiş Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin əsassızlığını sübut edir. Bu yalanları “elm” adına mənimsəyənlər də, əslində elmdən kənar primitiv bir nəzəriyyənin müdafiəsini boyunlarına götürdükləri həqiqətini göz ardı etməməli və bu yalandan dərhal imtina etməlidirlər.

Qaynaqlar

http://www.trufax.org/avoid/manifold.html ↩
L. Thomas, The Lives of a Cell, New York: Bantam Books INC., (1974) ↩
www.trufax.org/avoid/manifold.html ↩
Peter Kropotkin, Mutual Aid: A Factor of Evolution, 1902, I. fəsil. ↩
Bilim ve Teknik, no. 190, səh. 4 ↩