Oxu müddəti: ~3 dəq.
Təkamül nəzəriyyəsi mənşəyini açıqlaya bilmədiyi sianobakteriyaların (mavi-yaşıl yosunlar) zaman ərzində bitki hüceyrələrini əmələ gətirdiyini fərz edir. Sianobakteriyaların mənşəyi çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Belə ki, 3,4-3,1 milyard yaşlı fosilləşmiş sianobakteriya qalıqları tapılmışdır. Maraqlısı budur ki, bu çox qədim canlılar belə kompleks və dövrümüzdə yaşayan nümunələrindən fərqsiz formalara malikdir. “Science News”da dərc olunan bir məqalədə belə deyilir:
3,4 milyard il əvvələ aid mavi-yaşıl yosun və bakteriya fosillərinin hər ikisi də Cənubi Afrikadakı qayalarda tapılmışdır. Daha da maraqlısı plevrokaps sianobakteriya ilə müasir plevrokaps sianobakteriyaların, demək olar ki, bir-birlərilə eyni çıxmasıdır.340
Okeanda sərbəst halda üzən fitoplanktonlar
Alman bioloq Hoymar fon Ditfurt isə “ibtidai” sianobakteriyanın kompleks quruluşu haqqında belə izah verir:
Bu günə qədər tapılmış ən qədim fosillər nüvəsiz mavi-yaşıl yosun növündən olan, minerallar daxilindəki fosilləşmiş cisimlərdir və bunların 3 milyard ildən daha çox yaşı var. Nə qədər ibtidai olsalar da, bunlar belə olduqca kompleks və ustalıqla nizamlanmış həyat tərzini təmsil edir.341
Təkamülçü bioloqlar sözügedən sianobakteriyaların zaman ərzində dəniz bitkilərini əmələ gətirdiyini və bu bitkilərin də 450 milyon il əvvəl “quruya çıxdığı”nı qəbul edirlər. Başqa sözlə, heyvanların “sudan quruya keçid” ssenarisi olduğu kimi, bitkilərin də “sudan quruya keçid” ssenarisi var. Ancaq bu keçid ssenarisi də heyvanlarınkı kimi əsassız və ziddiyyətlidir. Təkamülçü mənbələr hər dəfə “dəniz bitkiləri özlərini quruya atıb buraya uyğunlaşdı” kimi nağılabənzər və elmdən kənar izahlarla mövzunun üstündən keçməyə çalışırlar. Ancaq bu çevrilməni qeyri-mümkün edən çox sayda amil var. Bunlardan ən mühümlərinə qısa nəzər salaq:
1) Quruma təhlükəsi. Suda yaşayan bitkinin quruda yaşaması üçün, əvvəla, səthi artıq su itkisindən qorunmalıdır. Əks təqdirdə, bitki quruyar. Qurudakı bitkilərin qurumadan qorunmaq üçün xüsusi sistemləri vardır. Bu sistemlərdə çox mühüm nüanslar var. Məsələn, bu qoruma elə bir yolla edilməlidir ki, oksigen və karbon-dioksid kimi mühüm qazlar heç bir maneə ilə qarşılaşmadan bitkinin içinə girib xaricə çıxa bilsin, eyni zamanda buxarlanmanın təmin edilməsi də əsasdır. Əgər belə bir sistem bitkidə yoxdursa, bitkinin bu sistemin inkişaf etməsini gözləyəcək milyon illərlə vaxtı da yoxdur. Bu təqdirdə bitki bir müddət sonra quruyar və məhv olar.
2) Qidalanma. Su bitkiləri ehtiyacları olan suyu və mineralları birbaşa içində olduqları sudan alır. Ona görə quruya çıxıb yaşamağa çalışan su yosununun qidalanma problemi də ortaya çıxacaqdır. Bunu həll etmədən həyatına davam etməsi qeyri-mümkündür.
3) Çoxalma. Su yosununun qurudakı qısa ömrü əsnasında çoxalmaq üçün heç fürsəti də olmaz. Çünki çoxalma hüceyrələrini yaymaq üçün sudan istifadə edir. Quruda çoxalması üçün quru bitkilərində olduğu kimi, çoxhüceyrəli çoxalma orqanlarına malik olmalıdır. Qurudakı bitkilərin çoxalma hüceyrələri isə onları qurumaqdan qoruyan xüsusi hüceyrələrlə örtülüdür. Quruya çıxan su yosununun da bu çoxalma hüceyrələri quruma təhlükəsinə qarşı heç bir şəkildə qoruna bilməyəcəkdir.
4) Oksigenin məhvedici təsirindən qorunma. Quruya keçdiyi iddia edilən su yosunu oksigeni o vaxta qədər suda həll olunmuş şəkildə qəbul edir. Təkamülçülərin iddiasına görə, quruya keçdiyi anda oksigeni bundan qabaq heç qəbul etmədiyi şəkildə, yəni birbaşa havadan almaq məcburiyyətində qalır. Məlumdur ki, normal şərtlər daxilində havadakı oksigenin üzvi maddələrə məhvedici təsiri var. Quruda yaşayan canlıların bu təsirdən zərər görməmələri üçün xüsusi sistemləri var. Su yosunu isə su bitkisidir, ona görə oksigenin mənfi təsirlərindən qorunmaq üçün lazımi hormonlara malik deyil. Buna görə quruya keçdiyi anda oksigenin zərərli təsirindən xilas olması mümkün deyil. Belə bir sistemin əmələ gəlməsini “gözləməsi” də mümkün deyil, çünki bu şəkildə yaşaya bilməz.
Yosunların sudan quruya keçidi iddiasını ziddiyyətli edən başqa bir cəhət də belə bir keçidi tələb edən təbii bir amilin olmamasıdır. 450 milyon il əvvəlki yosunların təbii mühitlərini düşünək. Dənizlərin suyu onlar üçün ideal mühitdir. Məsələn, su onları həddindən artıq isti temperaturdan qoruyub təcrid edir və ehtiyacları olan hər cür qeyri-üzvi mineralla təmin edir. Eyni zamanda da fotosintez yolu ilə günəş şüalarını sorur, suda həll olan karbon-dioksiddən özlərinə lazım olan karbohidratları (şəkər və nişasta) hazırlaya bilir. Ona görə də su yosunlarının quruda yaşamalarına tələbat yaradan, təkamülçü ifadə ilə, bunun üçün “seçici üstünlük” təmin edən heç bir vəziyyət yoxdur.
Bütün bunlar yosunların quruya çıxaraq quru bitkilərini əmələ gətirməsi kimi təkamülçü fərziyyənin bütünlüklə elmdən kənar ssenari olduğunu göstərir.